Verlangens van een verloren wereld

Jezus en de vrouw bij de put van Jakob

Vanuit de uiterlijke dorst naar water ontstaat er een gesprek tussen Jezus en de vrouw over de dorst naar leven – de verlangens die diep in haar verborgen liggen. Het gesprek verloopt als het ware op twee verschillende niveaus:

Jezus belooft de vrouw levend water. Zo noemde men in die tijd bronwater, stromend, vers water in tegenstelling tot stilstaand water dat uit cisternen werd gehaald. Dat zou fijn zijn, denkt de vrouw, als er zulk water bestond dat de dorst zo lestte dat die nooit meer terug zou komen. Dat zou fijn zijn als je niet elke dag helemaal terug hoefde te lopen om water te halen.

De vrouw herkent haar dorst

De vrouw herkent haar verlangens: de Samaritaanse vrouw verschuift haar aandacht van haar lichamelijke dorst naar haar geestelijke dorst door haar ontmoeting met Jezus, van het verzoek: „Geef mij water!“ naar het verzoek: „Haal je man hierheen!“ Jezus blijft niet aan de oppervlakte, hij spreekt de diepe verlangens van deze vrouw aan. We kennen de verlangens van deze vrouw niet. Misschien was het een verlangen naar nabijheid, of naar onafhankelijkheid, of naar erkenning en acceptatie, of naar onafhankelijkheid en waardigheid.

Jezus begreep de vrouw met haar behoeften en wensen en nam die serieus. Hij kende haar diepste verlangens en behoeften. Het is niet verkeerd om goed te kijken naar wat mensen vandaag de dag bezighoudt, wat hun diepste verlangens zijn, om hen op te halen waar ze zijn. Jezus zag de diepe nood van de mensen en werd erdoor geraakt; Hij liet zelfs tranen vloeien. Mensen zijn van nature gemaakt voor relaties. We zijn geschapen om God te aanbidden en met Hem in gemeenschap te zijn. De mens verlangt naar aanbidding en gemeenschap met God! God heeft dit verlangen bij de schepping van de mens in ons gelegd.

Het probleem: de „verloren wereld“

De verloren mens gelooft niet in deze God. Daarom kan hij God ook niet aanbidden. Dit opent een diepe leegte van zinloosheid in hem, die hij wanhopig weer wil opvullen.

Omdat hij niet in God gelooft, heeft hij andere dingen nodig om te aanbidden. En de moderne samenleving heeft daar ook al een oplossing voor klaar: zelfverwezenlijking.

Aangezien er in hun ogen geen God meer is, neemt het menselijke ego die functie over. „Als ik niet meer in iets externs kan geloven, geloof ik gewoon in mezelf.” „Verlossing zit in mijzelf. Ik hoef het alleen maar te vinden.” „Doe wat je wilt, zolang het maar goed voor jou is.” „Wees je bewust van je doelen en doe er alles aan om ze te bereiken!” Dit en soortgelijke uitspraken zijn de strijdkreten van de hedendaagse samenleving. Daarbij wordt alles wat dit doel in de weg staat, terzijde geschoven.

• Mobiliteit
  Als individu wil ik te allen tijde vrij zijn om te beslissen wanneer en waar ik heen ga, zonder hulp van anderen. Mobiel zijn betekent onafhankelijk zijn. „Mijn auto en ik“ is het motto. De moderne mens is de eenling die zijn bestaan doorbrengt in een afgesloten blikje. De gemiddelde burger staat zestig uur per jaar in zijn eentje voor een rood licht in de file.
• Geen kinderen
  Ik wil geen kinderen omdat ze mijn persoonlijke carrière en doelen in gevaar zouden kunnen brengen. Het gezin is niet langer een werk- of bedieningsgemeenschap, maar een emotionele gemeenschap. Bij de eerste emotionele schok kantelt het schip van het huwelijk en is een scheiding onvermijdelijk. Waar persoonlijk geluk voorrang krijgt boven het geluk van het gezin als geheel, is conflict bijna onvermijdelijk.
• Geldt voor mij
  Algemene waarheden bestaan niet meer. Wat waar is, is wat op dit moment goed voor mij is en mij vooruit helpt.
• "Ik wil het allemaal..."
  Mislukking en geduld zijn uit den boze. Ik wil het allemaal en ik wil het precies wanneer en hoe ik het wil.
  
   

Onze samenleving heeft zich al lang aangepast aan de extreme nadruk op de belangen van het individu ten koste van de gemeenschap. Individuen hebben alle rechten en mogen hun eigen leven inrichten, terwijl de samenleving slechts een dienende functie heeft. De dienstverlenende samenleving bloeit.

Pluralisme

Maar als iedereen zijn eigen god is en zijn eigen waarheid bepaalt, is er niet langer één waarheid. Dan hebben we veel verschillende waarheden die onafhankelijk naast elkaar bestaan. De fundamentele overtuiging dat verschillende opvattingen en levenswijzen in gelijke mate als waar moeten worden aanvaard, wordt pluralisme genoemd.

Het pluralisme van het leven wordt pluralisme genoemd

Individuele wensen van klanten bepalen de marketing. Het collectief is uit, lang leve het individu. Bij Levi’s kan ik kiezen uit 8448 verschillende combinaties van stijlen, modellen en maten spijkerbroeken en is mijn computer naar mijn smaak aangepast. Waar vroeger één tube tandpasta op het schap stond, staat nu een schap dat uitpuilt met tientallen merkproducten – iedereen hoort zijn eigen tandpasta te hebben. Het warenhuis is een tempel van de moderniteit geworden. We zijn al lang gewend geraakt aan de diversiteit van het aanbod in warenhuizen.

De keerzijde van deze diversiteit in het aanbod is de dwang om te kiezen. Kiezen is niet langer alleen een opgelegde gedragsvorm, het is al lang een manier van denken en leven geworden. Tegenwoordig nemen we in een week meer beslissingen dan onze voorouders in hun hele leven deden. Al zodra ik opsta, moet ik beslissen welke kleding ik wil dragen (vroeger was er alleen de doordeweekse outfit en de zondagse rok). Daarna rijst de vraag welke „mueslimix“ ik als ontbijt neem en wat ik erbij drink. Welk fruit neem ik als tussendoortje?

De keuzevalkuil

Als ik ga winkelen, moet ik steeds meer tijd besteden aan het bekijken van het aanbod om de juiste keuze te maken. Dit alles kost tijd. Hierdoor wordt het aanbod belangrijker dan vroeger. Het komt centraal te staan in ons leven.

Maar het probleem is niet per se de verscheidenheid aan goederen die in onze warenhuizen wordt aangeboden, maar de verscheidenheid aan wereldbeelden die wordt aangeboden en de desoriëntatie die daarmee gepaard gaat. Wat als ik de verkeerde keuze maak? Door voortdurend te kiezen, verliezen we zekerheid – ik zou de verkeerde keuze kunnen maken! Dus zoeken we veiligheid.

Trendonderzoekers spreken van ‘cocooning’, van het terugtrekken van het ego in de cocon, in een zelfgecreëerde afzondering. De eigen vier muren worden beschouwd als een bolwerk van individualiteit. En als ik toch naar buiten moet, heb ik mijn Discman. Zo ben ik overal alleen met mezelf en mijn wereld, afgeschermd door de koptelefoon. De achtergrond van dit coconbestaan is de toenemende angst voor het onverwachte en de multiculturele wereld, evenals het gevoel voortdurend overweldigd te worden. We willen weer zekerheid in deze wereld.

De beveiligingsboom is overal merkbaar:

• Particuliere beveiligingsdiensten zijn in opkomst
• Auto’s hebben airbags, ABS, bescherming tegen zijdelingse botsingen …
• Computers hebben firewalls en antivirusprogramma’s
• Er worden oorlogen gevoerd in naam van de veiligheid
• Persoonlijke bewaking met camera's
• Condooms tijdens seks
• Bijna geen enkele voordeur blijft 's nachts ontgrendeld

We zoeken houvast in deze individualistische, pluralistische wereld. Een van de modieuze aandoeningen van de afgelopen decennia en het gevolg van individualisering is het verlies van het 'ego', de zogenaamde 'borderline-gevallen'. Mensen met deze psychische aandoening hebben hun persoonlijkheid verloren en leven alleen nog in bepaalde rollen. Deze mensen weten niet meer wie ze eigenlijk zijn. De persoon is rusteloos omdat hij voortdurend op zoek is naar zijn identiteit. Er is weer behoefte aan zingeving en geborgenheid. De mens zoekt warmte, nabijheid, geborgenheid, liefde, vrede, het nest. Hij steekt weer kaarsen aan, kruipt onder het dekbed.

Velen hebben ingezien dat het verlangen naar zelfvervulling uiteindelijk niet kan worden bevredigd. Ze hebben beseft dat de vervulling van hun bestaan buiten zichzelf moet worden gezocht. Maar aangezien ze nog steeds niet in een God willen geloven, moet het antwoord liggen in liefde in relatie tot anderen.

Op zoek naar geborgenheid.

We zijn op zoek naar warmte en geborgenheid. We willen weer dromen, ons nestelen in de donzige fantasiewereld. Boybands zingen in hun romantische ballades over het verlangen naar authenticiteit, liefde, geborgenheid en een diepgaande beleving van het bestaan. De meeste tieners zijn gevoelig en menen het oprecht. Ze hebben een diep verlangen naar warmte en vrienden. Ze zijn op zoek naar echte relaties.

Individualisme in de groep

Maar ook hier heeft het individualisme de overhand gekregen. Er bestaan geen universele normen meer voor hoe zo’n relatie eruit zou moeten zien. De niet-huwelijkse, pre-huwelijkse, co-huwelijkse of post-huwelijkse levenswijzen worden in de samenleving erkend. En ook hier geldt: „Ik moet waar voor mijn geld krijgen! Goed is wat mij voldoening geeft!“ Diepe relaties worden verward met oppervlakkige seks. De trend gaat duidelijk in de richting van seks zonder liefde, seks zonder gevolgen en zonder verantwoordelijkheid. Prostitutie is maatschappelijk geaccepteerd.

Mensen verlangen echter naar meer dan kortstondige bevrediging. Trouw en eerlijkheid staan weer hoog op de agenda van de meeste jongeren. De laatste tijd wordt er onder jongeren zelfs gesproken over een nieuwe kuisheid. Mensen wachten weer op de man – of de vrouw – voor het leven. Ook het huwelijk komt weer op gang, net als het gezin. 65% van alle jongeren beschouwt het huwelijk als de ideale levenswijze. Mensen verlangen naar geluk en zekerheid en zijn het beu om zonder relaties te leven. Tegelijkertijd merk je dat je steeds weer teleurgesteld wordt door mensen en dat je verlangens uiteindelijk nooit worden vervuld.

Daarom proberen we de leegte in ons leven op te vullen met andere dingen.

Materialisme

Het geloof in de kracht van geld en bezittingen kenmerkt onze westerse cultuur. We definiëren onszelf aan de hand van onze bezittingen. Reclame wil ons doen geloven dat we alleen vrijheid en geluk kunnen ervaren met bepaalde producten. We zijn kenners geworden. We zijn vergeten hoe we zonder moeten. We slagen er niet meer in onszelf te beperken. We willen het ook niet meer. Waarom zouden we ook? Als je niet genoeg geld hebt, kun je leasen of op krediet leven!

We moeten het paradijselijke geluk op aarde kopen

We moeten samen paradijselijk geluk op aarde kopen, omdat we niet langer geloven in een paradijs in de hemel. Hetzelfde geldt voor onze verslaving aan belevenissen. De moderne mens staat onder enorme tijdsdruk om niets te missen. Het zou immers kunnen dat juist die belevenis die we gemist hebben, ware voldoening zou hebben gebracht.

Dus rennen we van het ene avonturenpark naar het andere. Van bungeejumpen naar canyoning – altijd op zoek naar bevrediging van onze verlangens. We hebben steeds meer vrije tijd, maar steeds minder tijd om te leven. Onze verlangens zijn gigantisch gegroeid. We willen alles, en we willen het nu. We hebben tijdsdruk omdat we geen eeuwigheid meer hebben. Alles moet in dit ene korte leven worden bereikt, want er is geen hiernamaals meer. De zin van het leven ligt niet langer in het overnemen van tradities of overtuigingen, maar in de persoonlijke beleving van de werkelijkheid. Het leven wordt ‘beleven’. Alleen wat ik zie, voel en beleef, is waar. Onze samenleving is een belevingsmaatschappij geworden.

Tegenwoordig beseffen veel van deze op plezier beluste ervaringszoekers dat het risico op teleurstelling bij elke ervaring op de loer ligt. Ervaringen geven slechts selectieve voldoening.

We blijven zoeken naar zingeving, een stabiele gemeenschap en morele normen. Religie voorziet in deze behoeften en is daarom in opkomst. De vorm ervan is echter ongewoon nieuw. Opnieuw stellen velen hun eigen religie samen, alsof ze in een supermarkt staan. Omdat we nog steeds niet in God willen geloven, zoeken we elders naar een ervaring van verlossing. Van alle kanten worden ons nieuwe en oude betekenisdragers beloofd. Sekten en radicale fundamentalisten bieden sterke bolwerken met gemakkelijke antwoorden en zijn weer in trek. De lichaamscultus, esoterie, Gregoriaanse gezangen, hekserij, lichaamservaringen (aerobics, autogene training, tai chi, yoga ...), oosterse religies (de filosofie van oosterse religies sluit nauw aan bij het postmodernisme; ook in het hindoeïsme en het boeddhisme worden objectieve waarheden ontkend), worden steeds populairder. Zelfs de christelijke religie is weer goed voor het individu. Maar ze mag geen universele aanspraak maken voor iedereen. Wie God is, bepaalt de mens zelf.

Maar dit laat ons opnieuw achter zonder universeel geldende normen en waarden. In feite hebben we gewoon een religieuze uitdrukking van individualisme bedacht. De mens beseft vroeg of laat dat dit zijn innerlijke dorst niet lest.

Terug naar Jezus ...

Welke diepe verlangens had de vrouw bij de put van Jakob? Het aantal mannen dat ze had, spreekt boekdelen – en toch weten we het niet zeker. We moeten goed luisteren naar wat mensen raakt, wat hun diepste verlangens en behoeften zijn. Deze verlangens zijn kansen – ze bieden ons aanknopingspunten.

Jezus bleef niet bij die verlangens

Hij biedt zichzelf aan aan de dorstige vrouw. Aan haar, wier verlangen naar leven niet kan worden gestild: „Maar wie van het water drinkt dat Ik hem zal geven, zal nooit meer dorst hebben; maar het water dat Ik hem zal geven, zal in hem een bron worden van water dat opwelt tot in het eeuwige leven.”

Hij geeft haar een nieuw perspectief en zo leert ze het levende water te zoeken, waardoor ze niet steeds weer dorst zou hoeven lijden. Degenen die tot Hem komen, leren dan ook dat hun dorst kan worden gelest, dat ze geen goedkoper alternatief meer nodig hebben. De ontmoeting met Jezus leidt ons van wat we denken nodig te hebben naar wat we werkelijk nodig hebben.

Dit is het uiteindelijke doel van elk Ameisli-, Jungschar- of tienerprogramma.

Dit is waar we voor leven: alle kinderen en jongeren in Zwitserland moeten de kans krijgen om het evangelie te horen, zodat ze een keuze voor Jezus kunnen maken en kunnen groeien in het discipelschap.

We kunnen en moeten mensen ontmoeten waar ze zich bevinden (zie ook Handelingen 17, waar Paulus een heidens altaar in Athene gebruikte als gelegenheid om het evangelie te verkondigen), of ze nu worstelen met schuldgevoelens, uitgeput zijn, misleid zijn of teleurgesteld zijn. Dan kunnen we hun verlangens in een bepaalde richting sturen, zoals bij de vrouw bij de put van Jakob, en hen het goede nieuws verkondigen dat iemand in zijn verlangens vervuld zal worden als hij zich bekeert en zich tot de Heer Jezus wendt.

Bekeering

Hoe deed Jezus dit?

Hij sprak de vrouw aan. Hij doorbrak alle sociale en culturele barrières (het was een Jood niet toegestaan om in het openbaar een vrouw aan te spreken – zeker niet een Samaritaanse vrouw).

• Hij nam de vrouw en haar verlangens serieus. Hij luisterde aandachtig en probeerde haar te begrijpen.
• Hij leidde de vrouw van haar oppervlakkige verlangens naar haar diepste verlangens. Hij maakte haar bewust van haar zonden en raakte de pijnlijke plek in haar leven aan.
• Hij biedt zichzelf aan. Hij wijst haar de ware weg naar het levende water – Hemzelf!
• Onze kinderen en jongeren dorsten naar dit water – wat een enorm voorrecht hebben wij om hen dit in Jezus te kunnen aanbieden. Wat doen wij met deze kans?

Boektips

Stephan Holthaus: Trends 2000. De tijdgeest en christenen

Stephan Holthaus: Operation Future. Christen zijn in het nieuwe millennium

Josh McDowell e.a.: Faith without Values. (Een analyse van christelijke jongeren)

Youth 2002. 14e Shell-jongerenonderzoek.

De Bijbel (actuele maatschappelijke analyse, incl. antwoorden)

Bronvermelding:

Auteur: Adrian Jaggi

Inhoud, omslag, auteursrecht:

www.besj.ch