Verbintenissen – Het traject bestaat uit zes fasen

Jongeren hebben regels, pedagogische richtlijnen en houvast nodig. Ze willen echter ook zelf mee bepalen hoe ze hun vrije tijd invullen.

Het opstellen van een ‘commitment’ brengt deze wensen samen.

Het traject bestaat uit zes fasen

Jongeren hebben regels, pedagogische richtlijnen en houvast nodig om hun weg te vinden in het dagelijkse sportleven. Tegelijkertijd willen ze ook mee vorm geven aan hun favoriete vrijetijdsbesteding. Het opstellen van een ‘commitment’ brengt beide belangen samen.

Terwijl ‘commitment’ een standpunt of verbintenis van een individu beschrijft, verwijst ‘commitments’ naar gezamenlijk vastgestelde intenties en afspraken. Binnen een team kunnen beide vormen dus voorkomen.

Leidende katalysatoren

Kinderen en jongeren volgen graag het voorbeeld van volwassenen. De trainster en de leidinggevende nemen daarom een belangrijke positie in. Zij fungeren als katalysatoren en beïnvloeden in belangrijke mate de overtuigingen en het handelen van de jonge sporters die aan hen zijn toevertrouwd. Jeugd+Sport stelt de persoonlijkheid van de leidinggevende centraal in de opleiding en bijscholing en heeft daarom nieuw lesmateriaal over het thema ‘commitments’ ontwikkeld. Dit vormt de basis voor de volgende ‘zes stappen naar meerwaarde in de sport’.

1. Basisopvattingen herkennen

Overtuigingen, waarden en opvattingen bepalen onze gedachten en sturen ons handelen. Aan het begin van een proces staat altijd de confrontatie met je eigen basishoudingen. Wat is voor jou persoonlijk van belang? Stel je succes boven alles en werk je daarmee misschien ‘oneerlijke trucs’ in de hand? Of zijn eerlijkheid, respect en menselijkheid belangrijker voor je? Je moet je bewust worden van je waarden en opvattingen. De overtuiging moet groeien dat gezamenlijk uitgewerkte afspraken nastrevenswaardig zijn en dat deze de onderlinge omgang in de sport positief beïnvloeden. Alleen zo kun je als trainster of leidster een gunstige invloed uitoefenen op de basishoudingen van de jongeren.

2. Waarden doorgeven

Jouw houding beïnvloedt de jongeren. Je moet je bewust zijn van deze verantwoordelijkheid en sportieve, eerlijke basiswaarden binnen de trainingsgroep bevorderen. Alleen als je duidelijk stelling neemt (bijv. ‘Doping is bedrog: tegen de tegenstander, tegen de sport en tegen jezelf’), kom je geloofwaardig over.

3. De sfeer aanvoelen

Wat houdt het team bezig? Wat houdt jou bezig? Het is belangrijk dat je aanvoelt waar de „schoen wringt“. Hoe groter de betrokkenheid, hoe eerder de groep bereid is om over haar denken en handelen te discussiëren. Gebruik een actuele situatie (zie artikel Commitment – Samen) als uitgangspunt. Je merkt dat een nederlaag in een wedstrijd leidt tot frustratie en agressie in je team en dat tegenstanders en toeschouwers verbaal en fysiek worden aangevallen. Hieruit leid je mogelijke eigen uitgangspunten af. Deze dienen als basis voor latere groepsgesprekken.

4. Gezamenlijk proces

Als de afspraken een blijvend effect moeten hebben, moeten ze vrijwillig worden aangegaan en gezamenlijk worden uitgewerkt. Want wie mee mag praten, houdt zich beter aan gezamenlijk gemaakte afspraken en voelt zich verantwoordelijk. Daarom moet de groep vanaf het begin mee kunnen vormgeven, ook bij het uitwerken en formuleren van de afspraken. Reserveer hiervoor voldoende tijd. Confronteer de spelers met je observaties: „Na de laatste wedstrijd is er gevloekt, geschreeuwd en materiaal vernield. Er werd voortdurend commentaar geleverd op beslissingen van de scheidsrechter en op het veld heeft iedereen zich volkomen ongepast gedragen.“ Vervolgens deel je je eigen waarden en principes met het team, en leg je uit hoe jij je eerlijk gedrag op het veld voorstelt: „Ik begrijp dat winnen leuk is en verliezen frustrerend. Maar wie wil winnen, moet ook kunnen verliezen. Sterk is daarom wie ook in de nederlaag eerlijk blijft.“ De cruciale vraag is nu hoe het team in de toekomst met overwinningen en nederlagen omgaat. Je laat in kleine groepjes eigen principes uitwerken over hoe een nederlaag zonder agressie kan worden verwerkt. Deze principes worden gebundeld en opgeschreven. ‘WIJ’-vormen benadrukken daarbij de verantwoordelijkheid van ieder individu. Het team beslist welke afspraken bindend zijn en geeft de hele overeenkomst de titel ‘Fairplay – ook na afloop van de wedstrijd’, die door iedereen wordt ondertekend.

5. Afspraken naleven en in praktijk brengen

Met het opstellen is het werk nog niet gedaan. De afspraken moeten ook in de praktijk worden gebracht: ophangen in het clubhuis, presentatie in het clubblad, mededeling aan het bestuur en de ouders. Dit versterkt de wil en de verplichting om de gezamenlijk gemaakte afspraken na te leven. Rituelen (leus bij het opkomen, aanmoediging van de trainster tijdens de wedstrijd, lied na de wedstrijd, enz.) kunnen de groep aan de afspraak herinneren en moeten tijdens de training worden geoefend. Belangrijk: nieuwe leden mogen niet worden vergeten. Zij moeten bij de afspraken worden betrokken.

6. Afspraken handhaven

Overtredingen van de afspraken komen altijd voor. Er moet onderscheid worden gemaakt tussen overtredingen van algemene spelregels en wetten en overtredingen van de gezamenlijk gemaakte afspraken. In het laatste geval moeten de overtreders op hun gedrag worden gewezen en zelf „voorstellen voor goedmaking“ zoeken. Terug naar ons voorbeeld: je ziet hoe een speler, na zich wekenlang te hebben gehouden aan ‘fair play – ook na afloop van de wedstrijd’, zich opwindt over het optreden van de scheidsrechter en na het laatste fluitsignaal de drinkflessen wegschopt. Je confronteert hem met je waarneming: ‘Ik merk dat je moeite hebt om je aan onze groepsregels te houden. Hoe verklaar je dat?’ Het gaat in de eerste plaats om het verhelderen van de situatie. Machtsstrijd en voorbarige interpretaties moeten worden vermeden. Tijdens het gesprek moet je de persoon in kwestie laten weten dat het je niet onverschillig laat hoe hij zich voelt en gedraagt. Bij ernstigere overtredingen is het in sommige gevallen zinvol om te verwijzen naar gespecialiseerde instanties die de jongere ondersteuning kunnen bieden, en om hulp te vragen bij adviescentra. Sancties tegen onbuigzame personen moeten evenredig zijn. Vaste sancties en financiële vergoedingen zijn ongepast.

De route bestaat uit zes etappes