Pedagogika przeżyć

Doświadczenie

Doświadczenie to każde indywidualne, osobiste przeżycie, w tym również doświadczenia z życia codziennego. W odróżnieniu np. od klasycznej lekcji, doświadczenie jest przyswajane w sposób całościowy, co przekłada się na znacznie większą efektywność uczenia się. Ponadto zwłaszcza kompetencje społeczne można rozwijać niemal wyłącznie poprzez własne doświadczenia. Z powyższych powodów sensowne jest celowe wykorzystywanie doświadczenia jako metody nauczania poprzez świadome stymulowanie osobistych przeżyć.

Doświadczenie i pedagogika

Osobiste, subiektywne przeżycia nie mogą być szczegółowo kontrolowane, ponieważ zależą one od bezpośrednich doświadczeń i uwarunkowań danej osoby. Wiele przeżyć ma ponadto charakter niezamierzony. Dzięki celowemu planowaniu możliwe jest jednak zwiększenie prawdopodobieństwa wystąpienia pożądanych osobistych doświadczeń.

Heckmair i Michl definiują pedagogikę przeżyć w następujący sposób:

„Pedagogika przeżyć jest metodą zorientowaną na działanie i ma na celu wspieranie rozwoju osobowości młodych ludzi oraz wyposażenie ich w umiejętności odpowiedzialnego kształtowania swojego świata poprzez przykładowe procesy uczenia się, w których stają oni przed wyzwaniami fizycznymi, psychicznymi i społecznymi”.

Cechy charakterystyczne współczesnej pedagogiki przeżyć

W pedagogice przeżyć istnieje wiele różnych podejść i koncepcji. Większość z nich charakteryzuje się jednak następującymi cechami wspólnymi:

• Orientacja na działanie: Istotą procesu uczenia się jest zmierzenie się z zadaniem, a zdobywanie i przekazywanie wiedzy oraz umiejętności odbywa się przede wszystkim poprzez osobiste doświadczenie.
• Poważny charakter: Sytuacja edukacyjna jest tak skonstruowana, że zadania, które należy wykonać, wynikają z samej sytuacji i muszą zostać zrealizowane.
• Nacisk na pracę grupową: Sytuacja edukacyjna jest tak zaprojektowana, że współpraca jest niezbędna, a rozwijanie kompetencji społecznych stanowi jej logiczną konsekwencję.
• Charakter przeżyciowy: Stworzone sytuacje edukacyjne z reguły nie są typowe dla codzienności, a często są wręcz niezwykłe i wyjątkowe. Pozwala to na zdystansowanie się od codzienności, a także zapewnia trwały sukces edukacyjny.
• Dobrowolność: Pedagogika przeżyć opiera się na założeniu, że nauki nie da się wymusić. Dlatego działania w ramach pedagogiki przeżyć są z reguły dobrowolne. Zadaniem, a czasem także wyzwaniem dla pedagoga przeżyć, jest zachęcanie do zmierzenia się z zaplanowaną sytuacją.
• Koncepcja pedagogiczna: Elementy pedagogiki przeżyć są celowo planowane i wdrażane w celu przekazania określonej treści. W tym celu pomocne, a często nawet niezbędne, jest wsparcie ze strony odpowiednio przeszkolonego pracownika.

Przykłady działań z zakresu pedagogiki przeżyć

W tym miejscu przedstawimy kilka przykładowych działań z zakresu pedagogiki przeżyć:

• Ścieżka bosych stóp – specjalnie wytyczona ścieżka, po której należy poruszać się bez obuwia; kontakt z podłożem zapewnia szczególne doznania sensoryczne i wiąże się z pewnym odprężeniem.
• Park linowy – konstrukcja zbudowana z drzew lub pni oraz lin, wymagająca zapewnienia odpowiedniego zabezpieczenia. Często jest to zajęcie zaprojektowane specjalnie z myślą o grupach.
• Leśne przedszkole – opieka nad dziećmi na łonie natury, zwłaszcza w lesie.

Czynniki decydujące o skuteczności transferu wiedzy / sukcesie w nauce

Istnieją różne koncepcje pedagogiki przeżyć, w ramach których opracowano bardzo zróżnicowane modele określające, w jaki sposób uczestnik powinien konkretnie się uczyć.

• Model „The Mountain Speaks for itself”: Nauka odbywa się wyłącznie poprzez osobiste doświadczenie.
• Model „Outward Bound Plus”: Nauka odbywa się poprzez osobiste doświadczenie, a następnie refleksję, która ma na celu pogłębienie zdobytej wiedzy.
• Model metaforyczny: nauka odbywa się dzięki temu, że sytuacja edukacyjna bardzo silnie przypomina codzienne sytuacje uczestników. Dzięki temu związek z praktyką staje się jasny, a doświadczenia nie są przyćmione przez zbyt intensywną refleksję.

Celem każdej z tych koncepcji jest jednak transfer zachowań specyficznych dla danej dziedziny (np. asekuracja podczas wspinaczki/zjazdu na linie), międzydyscyplinarnych wzorców zachowań (np. strategie rozwiązywania problemów/radzenia sobie z konfliktami) i/lub metaforycznych zmian zachowań. W przypadku tych ostatnich ćwiczy się na sytuacji, która symbolicznie odzwierciedla rzeczywisty przedmiot, przy czym transfer można osiągnąć jedynie poprzez odniesienie do rzeczywistej sytuacji codziennej.

Przeszkody w przenoszeniu wiedzy / sukcesie edukacyjnym

Poniżej przedstawiono kluczowe kwestie w pedagogice przeżyć, które mogą utrudniać przeniesienie wiedzy do życia codziennego, a tym samym osiągnięcie zamierzonego sukcesu edukacyjnego:

• Sytuacja edukacyjna przedstawia w zbyt uproszczony sposób to, co w rzeczywistości jest bardzo złożone.
• Stosowanie pedagogiki przeżyć w krótkim okresie prowadzi jedynie do krótkotrwałych procesów uczenia się, przez co traci się szansę na długotrwałe procesy uczenia się, a tym samym na bardziej rozległe korzyści edukacyjne.
• Jeśli uczestnicy nie są wspierani w procesie przenoszenia wiedzy (model „The Mountain speaks for itself”), istnieje ryzyko uzyskania nieoptymalnych wyników nauczania.
• Poczucie, że ma się „czas wolny”, obniża motywację do nauki, a tym samym osłabia tak ważny proces transferu wiedzy.

Ryzyko to można znacznie zmniejszyć poprzez jasne ustalenia dotyczące celów i oczekiwań, świadome dobieranie grup, długoterminowe planowanie działań oraz celowe stosowanie technik transferu wiedzy.

Źródło zdjęcia

• Zdjęcie tytułowe:Ramun Badertscher, www.ramunbadertscher.ch